Poodle'larda sık görülen sağlık sorunları
Boya göre ırka yatkın hastalıklar, erken belirtileri ve ne zaman veteriner hekime gidilmesi gerektiği.
AKC'nin ifadesiyle poodle'lar genel olarak sağlıklı bir ırktır; ama her canlıda olduğu gibi onlarda da kalıtsal hastalıklar görülür. Bazıları belirti vermeden yıllarca sessiz kalabilir. Bu yazı, poodle'larda daha sık görülen sorunları boya göre özetliyor; amacı teşhis koymak değil, belirtileri erken fark etmenize yardımcı olmaktır.
Kısa harita: hangi boy, hangi risk?
AKC'ye göre:
- Her üç boyda görülebilenler: kalça displazisi, ilerleyici retina atrofisi (PRA), katarakt, idiyopatik epilepsi, sebase adenit, von Willebrand hastalığı ve tiroid ile böbreküstü bezini etkileyen bağışıklık kaynaklı hastalıklar.
- Toy ve miniature'da daha sık: Legg–Calvé–Perthes hastalığı ve diz kapağı kayması (patella lüksasyonu).
- Standard'da daha sık: mide dönmesi (GDV), sebase adenit, Addison hastalığı gibi bağışıklık kaynaklı hastalıklar.
Diz kapağı kayması (patella lüksasyonu) — toy, miniature
VCA'ya göre poodle dahil pek çok toy ve küçük ırkta diz kapağının içe doğru kaymasına genetik yatkınlık vardır. Etkilenen köpeklerin yaklaşık yarısında iki diz birden tutulur. Hastalık dört derecede sınıflanır.
Belirtiler: Yürürken ara ara "seksek" yapma, birkaç adım arka bacağını kaldırıp üç ayak üzerinde koşma, ardından hiçbir şey olmamış gibi normale dönme (VCA). Diz bölgesinde ağrı, dizi düzeltmekte zorlanma (PCA).
Ne zaman veteriner? Tekrarlayan topallamada muayene isteyin; derece ve tedavi seçeneği (izlem ya da cerrahi) muayeneyle belirlenir.
Legg–Calvé–Perthes (LCP) — toy, miniature
Kalça eklemindeki uyluk kemiği başının bozulduğu, genç küçük ırk köpeklerde görülen kalıtsal bir kalça hastalığıdır (VCA).
Belirtiler: Yavaş ilerleyen arka bacak topallığı, zamanla bacağa hiç yük verememe, kalçada hareket kısıtlılığı, kas kaybı, ağrıya bağlı huzursuzluk (VCA).
Tedavi: VCA'ya göre tercih edilen tedavi uyluk kemiği başı ve boynunun çıkarılmasıdır (FHO); çoğu köpek aylar içinde normal koşup oynar. LCP tanısı alan köpeklerin damızlıkta kullanılması önerilmez.
İlerleyici retina atrofisi (PRA) — özellikle toy, miniature
Retinanın zamanla bozulduğu, sonunda körlüğe giden kalıtsal bir hastalıktır. VCA'ya göre çoğu vakada önce gece görüşü etkilenir, ardından gündüz görüşü de kaybolur. PCA'ya göre PRA'nın tedavisi yoktur; ancak PRA-prcd için DNA testi vardır ve damızlık seçiminde kullanılır.
Belirtiler: Gece görüşü önce etkilendiği için karanlıkta ya da loş ışıkta eşyalara çarpma, akşam yürüyüşlerinde çekingenlik, merdivende tereddüt. Bunları fark ederseniz göz muayenesi isteyin.
Katarakt
VCA, poodle'ı kalıtsal kataraktlara daha yatkın ırklar arasında sayar. Kataraktın en sık nedeni kalıtımdır; göz travması ve şeker hastalığı da katarakta yol açabilir (VCA). PCA, poodle'larda genç yaşta görülen (juvenil) kataraktları da bilinen göz sorunları arasında sayar.
Belirtiler: Gözbebeğinde bulanıklık ya da beyazlık, görme kaybı. Ne zaman veteriner? Bulanıklık fark ettiğiniz anda. Veteriner göz uzmanları kataraktı cerrahiyle alabilir; çoğu hasta birkaç gün içinde normal aktivitesine döner (VCA). Ani başlayan katarakt ya da çok su içme-çok idrar yapma eşlik ediyorsa şeker hastalığı açısından da kontrol isteyin.
İdiyopatik epilepsi — her boy
PCA'ya göre idiyopatik epilepsi poodle'ların her boyunda görülür ve genellikle kalıtsaldır. Cornell'e göre nöbetler çoğunlukla 6 ay ile 6 yaş arasında başlar (ortanca 2,5 yaş).
Nöbet sırasında: Köpeğin düşmesini ve çarpmasını önleyin; ağzına el ya da nesne sokmayın. Köpekler nöbette dillerini yutmaz; elinizi sokarsanız ciddi ısırılma riski vardır (VCA). Süreyi tutun, mümkünse video çekin.
Acil: 5 dakikadan uzun süren nöbet ya da 24 saat içinde birden fazla nöbet tıbbi acildir (Cornell). İlk kez nöbet geçiren her köpek muayene edilmelidir.
Addison hastalığı (hipoadrenokortisizm) — özellikle standard
Böbreküstü bezlerinin yeterli hormon üretememesidir. Merck ve Cornell, standard poodle'ı yatkın ırklar arasında sayar. Genç ve orta yaşlı köpeklerde, dişilerde biraz daha sık görülür.
Belirtiler: Belirsiz ve gelip geçici olabilir: halsizlik, kusma, iştahsızlık, ishal, kilo kaybı, titreme, çok su içme ve çok idrar yapma (Cornell). Bu yüzden "büyük taklitçi" diye anılır.
Addison krizi: Ani güçsüzlük, şiddetli kusma ve ishal, bayılma; hayati tehlikesi olan bir acildir (Cornell).
İyi haber: Tedavisi ömür boyu sürer ama düzgün yönetilen köpeklerin çoğu normal bir hayat yaşar (Cornell).
Sebase adenit — özellikle standard
Derideki yağ bezlerinin iltihaplanıp yok olduğu bir deri hastalığıdır. PCA'ya göre poodle vakalarının büyük çoğunluğu standard'lardadır, ama miniature ve toy'larda da bildirilmiştir.
Belirtiler: Pullanma, kepeklenme, deride kalınlaşma, tüy dökülmesi; ikincil enfeksiyonda koku ve yaralar (PCA). Tanı: Deri biyopsisi (PCA).
Mide dönmesi (GDV) — standard
Mide gazla şişer ve kendi etrafında döner. Merck ve Cornell, standard poodle'ı risk altındaki ırklar arasında sayar. Tedavi edilmezse ölümcüldür; tıbbi ve cerrahi tedaviyle hayatta kalma %80'in üzerindedir (Cornell).
Belirtiler (Cornell): Kusmaya çalışıp kusamama, aşırı salya, soluma, şişmiş ya da ağrılı karın, huzursuzluk, solgun diş eti, güçsüzlük ya da bayılma; ön bacaklar uzatılıp göğüs yere indirilmiş "secde" duruşu.
Ne yapmalı? Dakikalar önemlidir; doğrudan acil kliniğe gidin.
Önlem (Cornell): Günde iki veya daha fazla küçük öğün, yemekten sonra hareketi kısıtlama, yükseltilmiş mama kabından kaçınma. Risk altındaki köpeklerde önleyici gastropeksi (midenin karın duvarına sabitlenmesi) dönmeyi önler ama şişmeyi önlemez; kısırlaştırma sırasında yapılıp yapılmayacağını veteriner hekiminizle konuşun.
Diş hastalıkları — özellikle toy, miniature
VCA'ya göre küçük ırklar, küçük çene ve sıkışık dişler nedeniyle diş eti hastalığına daha yatkındır. Ağız kokusu, diş taşı, diş eti kanaması ve yemek yerken zorlanma muayene nedenidir. Önleme için: Tüy bakımı yazısındaki diş bakımı bölümü.
von Willebrand hastalığı
Kanın pıhtılaşmasını etkileyen kalıtsal bir hastalıktır. AKC, standard poodle için von Willebrand tip I DNA testini önerir; PCA da poodle'larda görülen formu için DNA testi olduğunu belirtir. Köpeğiniz ameliyat ya da diş çekimi geçirecekse, test sonucu ya da ailede kanama öyküsü varsa veteriner hekiminize önceden söyleyin.
Ne zaman veteriner hekime gitmeli?
Hemen (acil):
- Kusmaya çalışıp kusamama, şişkin karın (GDV)
- 5 dakikadan uzun nöbet ya da gün içinde tekrarlayan nöbetler
- Ani güçsüzlük, bayılma, şiddetli kusma-ishal (Addison krizi olabilir)
Birkaç gün içinde randevu:
- Tekrarlayan topallama ya da bacağını kaldırarak yürüme
- Loş ışıkta çarpma, gözde bulanıklık
- Pullanma, kepeklenme, yamalı tüy kaybı
- Ağız kokusu, diş taşı, diş eti kanaması
- Gelip geçen halsizlik, iştahsızlık, kusma
Diğer acil belirtiler için: Acil durumlar.
Kaynaklar
- Poodle (Standard) ırk sayfası – sağlık bölümü — American Kennel Club.
- Health Concerns — Poodle Club of America.
- Luxating Patella in Dogs — VCA Animal Hospitals.
- Legg-Calve-Perthes Disease in Dogs — VCA Animal Hospitals.
- Progressive Retinal Atrophy in Dogs — VCA Animal Hospitals.
- Cataracts in Dogs — VCA Animal Hospitals.
- Seizures in Dogs — VCA Animal Hospitals.
- Idiopathic epilepsy in dogs — Cornell University College of Veterinary Medicine.
- Addison's disease — Cornell University College of Veterinary Medicine.
- Addison Disease (Hypoadrenocorticism) in Animals — Merck Veterinary Manual.
- Gastric dilatation volvulus (GDV) or "bloat" — Cornell University College of Veterinary Medicine.
- Gastric Dilation and Volvulus in Small Animals — Merck Veterinary Manual.
- Dental Disease in Dogs — VCA Animal Hospitals.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; köpeğinizin durumu için veteriner hekiminize danışın.